Περιβαλλοντική Εκπαίδευση Το Πρόγραμμα Εκπαίδευση για την Αειφόρο Ανάπτυξη Ενέργεια Θεοχαρόπουλος Μιχάλης  Υπέυθυνος ΚΠΕ Μητρόπολη Άμφισσας. Ναός Ευαγγελίστριας. Παραδοσιακό καφενείο Άμφισσας Στο Μουσείο των Δελφών Τριήμερη Εκπαιδευτική Επίσκεψη στο Κέντρο Περιβαλλοντικής Εκπαίδευσης Άμφισσας για το Πρόγραμμα Περιβαλλοντικής Εκπαίδευσης του 2ου Γυμνασίου Βούλας   Στη Διάσκεψη του ΟΗΕ για το Περιβάλλον και την Ανάπτυξη αναγνωρίστηκε η διαμόρφωση του πλαισίου για τον επαναπροσανατολισμό της εκπαίδευσης προς τις προσκλήσεις και τις απαιτήσεις της αειφόρου ανάπτυξης ως κύρια προτεραιότητα για την εκπαίδευση. Στο Κεφάλαιο 36 της Ημερήσιας Διάταξης για τον 21ο αιώνα, της γνωστής Agenda 21 υπογραμμιζόταν: "Η εκπαίδευση συμπεριλαμβανομένης της πληροφόρησης και ευαισθητοποίησης των πολιτών και της κατάρτισης, θα πρέπει να αναγνωριστεί ως διαδικασία μέσω της οποίας τα άτομα και η κοινωνία μπορούν να αξιοποιήσουν πλήρως τις δυνατότητες τους. Τόσο η τυπική όσο και η μη τυπική εκπαίδευση είναι ζωτικές για την υιοθέτηση στάσεων απαραίτητων για την εκτίμηση και αντιμετώπιση ζητημάτων σχετικών με την αειφόρο ανάπτυξη". Στην Agenda 21 τονίζεται, μεταξύ άλλων, η σημασία της εμπλοκής των μαθητών και των σχολείων σε προγράμματα που συνδέουν περιβαλλοντικές μελέτες με δραστηριότητες σε εθνικά πάρκα και καταφύγια άγριας ζωής, σε περιοχές οικολογικής κληρονομιάς, κ.λπ. Ήδη από τα μέσα του 1980 άρχισε να χρησιμοποιείται όλο και περισσότερο ο όρος "αειφόρος ανάπτυξη". Στην έκθεση-ορόσημο της διεθνούς Επιτροπής για το Περιβάλλον και την Ανάπτυξη με τίτλο "Το Κοινό μας Μέλλον" η έννοια της αειφόρου ανάπτυξης αποδόθηκε ως: "η μορφή εκείνη της ανάπτυξης που ικανοποιεί τις ανάγκες της παρούσας γενιάς χωρίς να υποθηκεύει την ικανότητα των μελλοντικών γενεών να καλύψουν τις δικές τους ανάγκες". Για την προώθηση της ΑΑ είχε αρχίσει να αναπτύσσεται κοντά στις ρίζες της ΠΕ η "Εκπαίδευση για την Αειφόρο Ανάπτυξη" (ΕΑΑ) μέσα από τις προσπάθειες διαφόρων ομάδων και φορέων τόσο μεμονωμένων υπουργείων, όσο και διακυβερνητικών και μη κυβερνητικών οργανώσεων. Παράλληλα, στις δεκαετίες του 80 και 90 αναπτύχθηκαν διάφορες στοχευμένες μορφές εκπαίδευσης όπως η Εκπαίδευση για την Ανάπτυξη, η Εκπαίδευση για την Ειρήνη και τα Ανθρώπινα Δικαιώματα, η Αγωγή του Πολίτη, η Αγωγή Υγείας, η Εκπαίδευση για τις Γυναίκες, η Διαπολιτιστική Εκπαίδευση, κ.α. Το 1997, πέντε χρόνια μετά το Ρίο, πραγματοποιήθηκε στη Θεσσαλονίκη το διεθνές συνέδριο: "Περιβάλλον και Κοινωνία: Εκπαίδευση και Ευαισθητοποίηση των Πολιτών για τη Αειφορία" . Στόχος ήταν να αναδειχθεί ο αποφασιστικής σημασίας ρόλος της εκπαίδευσης στην επίτευξη της αειφορίας και να εξεταστεί η σημαντική συμβολή της ΠΕ στην κατεύθυνση αυτή. "....Η ΠΕ όπως αναπτύχθηκε στο πλαίσιο των Προτάσεων της Τιφλίδας και όπως έχει εξελιχθεί από τότε, ενασχολούμενη με όλο το εύρος των παγκοσμίων θεμάτων που συμπεριλαμβάνονται στην Agenda 21 και στις κύριες Διασκέψεις των Ηνωμένων Εθνών, αναφέρεται επίσης και ως εκπαίδευση για την αειφορία". Στο πλαίσιο αυτής της "Εκπαίδευσης για την Αειφορία" ενσωματώθηκαν τα θέματα της περιβαλλοντικής υποβάθμισης, της φτώχιας, της επισιτιστικής ασφάλειας, των ανθρωπίνων δικαιωμάτων, της ειρήνης. Τα συμπεράσματα της Διάσκεψης Κορυφής για την Αειφόρο Ανάπτυξη στο Γιοχάνεσμπουργκ αναφέρονται πλέον σαφώς στον όρο "Εκπαίδευση για την Αειφόρο Ανάπτυξη" (ΕΑΑ) και τονίζουν την ανάγκη της ενσωμάτωσης της διάστασης της αειφόρου ανάπτυξης στα εκπαιδευτικά συστήματα όλων των βαθμίδων, προκειμένου να αναδειχθεί ο σημαντικός ρόλος της εκπαίδευσης ως ουσιώδους παράγοντα αλλαγής προς την αειφορία. Στο Γιοχάνεσμπουργκ προτάθηκε επίσης η ανακήρυξη από τον ΟΗΕ της "Δεκαετίας των Ηνωμένων Εθνών για την Εκπαίδευση Αειφόρο Ανάπτυξη, 2005-2014", η οποία ψηφίστηκε ομόφωνα από τη Γενική Συνέλευση του ΟΗΕ λίγους μήνες αργότερα. H Δεκαετία στοχεύει στην προαγωγή της εκπαίδευσης ως βάση μιας βιώσιμης κοινωνίας και στη διάχυση των αρχών της αειφόρου ανάπτυξης σε όλες τις μορφές της (τυπική και μη τυπική) και τα συστήματα της εκπαίδευσης. Η UNESCO είναι ο συντονιστής αυτής της παγκόσμιας πρωτοβουλίας και σε συνεργασία με ένα μεγάλο αριθμό οργανισμών, κυβερνητικών και μη, από όλο τον κόσμο, συνέταξε το "Σχέδιο για τη Διεθνή Εφαρμογή της Δεκαετίας" που αποτελεί κείμενο-αναφοράς για την εκπαίδευση στον 21ο αιώνα "... η αειφόρος ανάπτυξη έχει ίσως περισσότερο ηθικό περιεχόμενο παρά επιστημονικό: συνδέεται τόσο με τις έννοιες της ειρήνης, των ανθρώπινων δικαιωμάτων και της δικαιοσύνης όσο και με τις θεωρίες της οικολογίας και τα περιβαλλοντικά προβλήματα. Μολονότι έχει σχέση με τις φυσικές επιστήμες, την οικονομική επιστήμη και τις πολιτικές που εφαρμόζονται, είναι πρωτίστως ζήτημα πολιτισμού: αφορά στις αξίες που οι άνθρωποι έχουν και τους τρόπους με τους οποίους αντιλαμβάνονται τη σχέση τους με το περιβάλλον, φυσικό και κοινωνικό. Επιπλέον, προϋποθέτει την αποδοχή και αναγνώριση της αλληλεξάρτησης μεταξύ των ανθρώπων και του φυσικού περιβάλλοντος γεγονός που σημαίνει ότι δεν πρέπει να επιδιώκεται η επίτευξη κανενός κοινωνικού ή περιβαλλοντικού στόχου σε βάρος των άλλων. Για παράδειγμα, δεν είναι δυνατόν να εξασφαλιστεί η προστασία του περιβάλλοντος όταν οι μισοί κάτοικοι του πλανήτη ζουν σε συνθήκες φτώχιας... δεν μπορεί να υπάρξει μακροπρόθεσμη και βιώσιμη ανάπτυξη σε ένα πλανήτη στο οποίο έχουν εξαντληθεί οι φυσικοί πόροι" Επιγραμματικά θα μπορούσαμε να αναφέρουμε ότι παραδοσιακά, η ΠΕ αποτελούσε μια παιδαγωγική διαδικασία που αποσκοπούσε στην καλλιέργεια γνώσεων και δεξιοτήτων, στην ανάπτυξη συναισθημάτων, στάσεων και συμπεριφορών και την ανάδειξη αξιών για την κατανόηση και εκτίμηση της σχέσης κυρίως ανάμεσα στον άνθρωπο και το βιοφυσικό του περιβάλλον, η νεότερη "Εκπαίδευση για την Αειφόρο Ανάπτυξη" (ΕΑΑ) διευρύνει την έννοια της ΠΕ για να συμπεριλάβει επιπλέον τις οικονομικές, κοινωνικές και πολιτισμικές διαστάσεις των ζητημάτων και τις μεταξύ τους αλληλεξαρτήσεις, σύμφωνα με τις αρχές της Δεκαετίας του ΟΗΕ για την ΕΑΑ. Η ΕΑΑ είναι σαφώς μια μορφή εκπαίδευσης, που δεν αρκείται στην απλή μετάδοση περιβαλλοντικών γνώσεων, αλλά θεωρώντας το περιβάλλον στην ολότητά του υποστηρίζει τη διεπιστημονικότητα στην προσέγγιση των ζητημάτων -περιβαλλοντικών, οικονομικών, κοινωνικών, πολιτισμικών στοιχείων, με την εμπλοκή και συμμετοχή της τοπικής κοινότητας στη λήψη και εφαρμογή των αποφάσεων.